CİLT LEKELERİ - DERİ LEKELERİ

Cildimizin açık ya da koyu görünmesine neden olan en önemli şey, derimizdeki 'melanin' adı verilen boyadır. Deriye rengini veren melaninle ilgili bozukluklar oldukça sık görülür. Deri hastalıklarının da tanısı güç ve karmaşık hastalıklarını oluştururlar. Melanin, yalnızca ciltte değil, cilt ekleri olan saçlarda, tırnaklarda ve iç organları örten mukoza dediğimiz örtüde de bulunur. Melanin boyasıyla ilgili bozukluklar bu boyanın artması, azalması ya da yerleşim yerindeki sapmalarla ilgili olabilir. Bozukluklara boya üreten hücrelerin sayısındaki değişmeler, üretim hataları, üretilen boyanın yerleşeceği yere taşınmasındaki sorunlar ya da deriden bu boyanın kayıp hızındaki değişmeler yol açabilir.

Melanin boyası, derinin en üst tabakasında 'melanosit' denen hücrelerde üretilir. Hücrede üretilip paketlendikten sonra çevresindeki 'keratinosit' denen boynuzsu hücrelere taşınırlar. Bu taşınmayı, bu hücrelerin kahverengine boyanması gibi düşünebiliriz. Taşınan boya azsa açık, çoksa koyu bir renk oluşacaktır. Bu boya katının en önemli amaçlarından biri, bulundukları hücreleri güneşin zararlı etkilerinden korumaktır. Bu yüzden de güneşi çok gören yerlerde daha çok boya oluşup buralan daha koyu görünecektir. Yüzler ve el sırtları genellikle böyledir. Oysa daha az güneş gören el içi ve ayak tabanımda boya miktarı azdır ve deri rengi buralarda açıktır. Ama tek faktör güneş değildir: Cinsel organlar, meme çevresi ve göz kapakları koyu renkli bölgelerdir. Melanin boyasının üretimi, deriyle sınırlı değildir. Beynimiz (hipofiz) ve bazı hormonlar (böbreküstü bezlerinden üretilen hormonlar) da bu üretimi denetlerler.

Şimdi, sık görülen melanin boyasıyla ilgili hastalıklardan kısaca söz edelim: En sık karşılaşılanlar, melanin boyasının artımıyla ilgili olanlardır. Bu grupta o kadar çok hastalık vardır ki, yalnızca adlarını saymak bile epey vakit alabilir. Ben göreli olarak daha sık olanlarından örnekler vereceğim:

Bu grupta yer alan bozuklukların başında yaygın ve çok bilinen, bizim 'efelis' dediğimiz çiller vardır. Sizlerin de bildiği gibi, genellikle çapları yarım santimetrenin altında, daha çok güneş gören yerlerde oluşan, çocukluk çağında belirip yetişkinlikte kaybolmaya yüz tutan kahverengi lekelerdir. Kozmetik yakınmalar dışında hiç bir zararı yoktur.

Çillerin oluşumunda kalıtımın payı yüksektir. Kızıl, sarı saçlı, mavi gözlülerde daha sıktır. Özellikle de, kızıl saçlı çillilerin çocuklarının da çilli olması kaçınılmaz gibidir. Çilli kişilerde, 'melanositik' tipte ben (nevüs) daha sık görülmektedir.